Tarım makinelerinde yeni dönemin anahtar kelimeleri: Tedarik zinciri, hammadde fiyatları, nakliye, döviz kurları, yeni güvenlik yönetmeliği (1)

TARMAKBİR Genel Sekreteri M. Selami İleri, bu sayıdaki köşesinde ”Tarım makinelerinde yeni dönemin anahtar kelimeleri: Tedarik zinciri, hammadde fiyatları, nakliye, döviz kurları, yeni güvenlik yönetmeliği” konusunu kaleme aldı.

Köşemizde bu sayıdan itibaren tarım makinelerinde Covid-19 dönemi ile birlikte gündem oluşturan yeni dönemin parametrelerine bir göz atıp, ardından 2021 yılının genel bir değerlendirmesini yapmaya çalışacağız. Yazı dizisinin bu ilk bölümünde hammadde ve tedarik zincirini inceleyeceğiz.

Tedarik zincirinin bozulması, hammadde ve ara malına erişim zorluğu

Covid-19’la birlikte tüm dünyada etkisi öncelikle hissedilen ilk zorluklar, hammadde ve ara malı tedarik zincirinde yaşandı. Üretimin kısmen veya tamamen durması nedeniyle başta AB ülkelerinden olmak üzere çok geniş bir skalada yer alan hammadde, aksam/ parça ve sistem ithalatında gecikmeler yaşanmaya başlandı. Bu durum özellikle stok yapmadan “just-in time/ tam zamanında” üretim yapan OEM’leri ve ana firmaları ciddi bir biçimde etkiledi. Bu dönemde sektörümüzde de özellikle traktör gibi görece çok daha kompleks bir üretim yapan, ithal girdiye ve yan sanayiye çok daha bağımlı olan tarım makinalarının üretiminde aksamalar söz konusu oldu. Küresel bir sorun haline gelen hammadde sorunu nedeniyle 2020 yılının çeşitli dönemlerinde üretimde kullanılan demir çelik ürünlerinin tedariğindeki termin süresi 4 aya kadar çıktı. Özellikle geçen seneden itibaren bu yılın ilk yarısına kadar Çin’in dış piyasalara olan sac arzını önemli seviyelerde kısması ve ithalatını arttırması ve çelik üretimindeki önemli küresel aktörlerin salgın nedeniyle üretimi azaltması, uluslararası piyasalara yapılan arzı kayda değer seviyelerde daraltmıştı. Diğer yandan çelik fiyatları daha da artacak endişesi ile bazı imalatçılar ihtiyacının ötesinde stok yapmaları da piyasaları etkiledi. Sektör, tedarik zorluğu yaşadığı kimi ara mamüller için çeşitli çözümler üretmiş olsa da özellikle traktör arzında hala arzu edilen sayılara ulaşılamadı. Hali hazırda devam eden tedarik sorunu otomotiv sektöründeki kadar olmasa da elektronik sürüş destek ve kontrol sistemi nedeniyle görece çok daha fazla sayıda çip kullanmak durumunda olan bazı traktör modellerinin üretimi önemli ölçüde aksamış durumda. Tarım makinelerinin tamamında ise tedarikteki gecikmeler sipariş teslimlerine yansıyor.

Hammadde fiyatlarındaki artış

Bu dönemin en çarpıcı etkilerinden biri hammadde fiyatlarında yaşanıyor. 2020 yılı Şubat–Kasım döneminde 400-520 dolar/ton bandında gezen sıcak rolu çelik (HRC) fabrika çıkış fiyatları, yıl sonuna doğru 800 seviyesini gördü ve nihayetinde 2021 yılı Haziran ayında 1.200 dolar seviyesine kadar ulaştı. Haziran ayından itibaren düşme eğilimine giren çeliğin tonu eylülün ikinci yarısı itibariyle 940 dolara kadar indi. Diğer yandan doların lira karşısındaki değer kazancı eklendiğinde sorunun büyüklüğü daha net bir biçimde görülebiliyor. Buna göre Ağustos 2020’de 3.500 lira/ton olan HRC, Mayıs 2021’de 10 bin liraya kadar yükseldi. Durum çelikte böyleyken plastikten bakıra, dökümden alüminyuma, kauçuğa kadar fiyatı anormal bir şekilde artmayan bir ürün neredeyse kalmadı. Ortalama 1.700 parçadan oluşan bir traktörde yüzde 75 seviyelerinde demir çelik ürünleri (dökme demir ve çelik malzemeler) ve yüzde 5 oranında bakır gibi demir dışı metaller kullanılıyor. Yani metal bileşenler, bir traktör üretmek için kullanılan toplam malzemelerin yaklaşık yüzde 80’ini oluşturuyor. Kalanınsa yüzde 10’dan fazlası plastik malzemeler ve yaklaşık yüzde 5’i kauçuk polimerlerden ibaret. Traktör dışındaki diğer tarım makinelerinde demir çelik ürünlerinin kullanım oranı –örneğin toprak işleme makinelerinde- yüzde 100’e ulaşabiliyor. Çeliğin tarım makineleri maliyetindeki payının ortalama yüzde 30–40 seviyelerinde olduğu dikkate alınırsa, sorunun önemi daha iyi anlaşılabilir.

Tabii bu durum sadece Türkiye’ye özgü değil. Sanayiciler, Brezilya’dan Hindistan’a kadar dünyanın hemen her yerinde üretim yapanlar, hammaddede yaşanan sıra dışı fiyat artışlarına dikkat çekmektedir. Avrupa Tarım Makineleri Birliği (CEMA) geçtiğimiz haziran ayında yayınladığı bir görüş belgesinde AB bölgesinde ton başına birim fiyatı son bir yılda 550 euro’dan 1.250 euro’ya yükselen çelik fiyatlarının, üretim maliyetlerini önemli ölçüde etkilediğine dikkat çekti. CEMA belgesine göre Eylül 2020–Haziran 2021 döneminde kauçukta yüzde 67, bakırda yüzde 63, dökümde yüzde 90, alüminyumda yüzde 22 seviyelerinde fiyat artışı olduğu belirtiliyor.

Tarım makinelerinde yeni dönemin anahtar kelimelerinde bir sonraki sayıda enerji maliyetlerindeki artışı, nakliye, döviz kurları ve tarım makinelerindeki yeni güvenlik yönetmeliğini ele alacağız.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

four × one =

scroll to top